Czy organy podatkowe nadużywają prawa wszczynając postępowania karnoskarbowe?

Jak pokazuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego[1] (dalej: „NSA”), odpowiedź na tak postawione pytanie bywa niestety twierdząca.

Organy podatkowe często wszczynają postępowanie karnoskarbowe nie dlatego, że dysponują materiałem dowodowym uzasadniającym analizę danego czynu z punktu widzenia Kodeksu karnego skarbowego, a jedynie w celu zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Zgodnie bowiem z art. 70 § 6 pkt. 1 Ordynacji podatkowej (dalej: „OP”), bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania.

Taka praktyka organów podatkowych została uznana przez NSA za niedopuszczalną i określona jako nadużycie prawa.

Jak wskazał NSA, gdyby art. 70 § 1 pkt 6 OP nie istniał, organy podatkowe nie wszczynałyby postępowań karnoskarbowych.

W związku z tym, NSA uznał, że może kontrolować zasadność zawieszenia biegu przedawnienia. W innym wypadku bowiem, naruszone zostałyby cele tej instytucji.

Wskutek tego doszłoby natomiast do sprzecznego z zasadą demokratycznego państwa prawnego instrumentalnego korzystania z regulacji OP.

Weryfikowanie wszczęcia postępowania karnoskarbowego przez sądy administracyjne, jest zagadnieniem kontrowersyjnym. Podnosi się bowiem, że taki zakres kontroli nie wchodzi w sferę działania sądownictwa administracyjnego. Jednakże, NSA stwierdził, że może dokonywać takiej kontroli z uwagi na art. 121 OP, który wyraża zasadę działania w zaufaniu do organów podatkowych.

Art. 70 § 6 pkt 1 OP nie może być zatem podstawą do zawieszenia biegu terminu przedawnienia podatkowego w związku z każdorazowym wszczęciem postępowania karnoskarbowego, jeżeli wszczęcie tego postępowania nastąpiło z przekroczeniem zasady zaufania do organów podatkowych. Wskazywać na to mają okoliczności faktyczne danej sprawy podatkowej.

Co więcej, NSA podkreślił, że dochodzenie przez podatnika swoich praw, dotyczy również możliwości skutecznego podniesienia zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Z tego powodu, weryfikacji wymaga zasadność wszczęcia postępowania karnoskarbowego, a wskutek tego prawidłowość zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Należy bowiem pamiętać, że jeżeli zobowiązanie podatkowe przedawniło się, to postępowanie podatkowe ulega umorzeniu, zgodnie z art. 208 § 1 OP.

Takie podejście sądów administracyjnych jest niewątpliwie korzystne dla podatnika, w szczególności w sytuacji niezasadnego wszczęcia, wobec niego postępowania karnoskarbowego.

Nowe podejście sądów niewątpliwie będzie istotnym orężem w walce z wszczynaniem takich postępowań. Być może będzie również precedensem przełamującym nacechowane formalizmem podejście sądów administracyjnych.

adwokat Marcin Malinowski

aplikant adwokacki Jakub Przybyliński

[1] Wyrok NSA z 30.07.2020 r. I FSK 42/20.

Wyrok NSA z 30.07.2020 r., I FSK 128/20.